વર્ષો પછી ઘર ખોલતા લાગ્યું કે હું બેઘર હતો, જે ધુળ ત્યાં જામી હતી; એ લાગણીનો થર હતો..!!

લાંબા અંતરાલ પછી ફરીથી વતન વિષે વાત કરીએ. વાયબ્રન્ટ ગુજરાતમાં એન.આર.આઈ.પ્રવાસીઓ આવી રહ્યા છે અને ફરીથી નોસ્ટાલ્જિયા યાદો ઘેરી વળશે. અને તાકડે જ જયભાઇનો આજનો લેખ (તા. ૧૧/૦૧/૨૦૧૭) એ વાતની સાહેદી પૂરે છે.  અમે ખાલી ટ્રેલર બતાવીને તમારી અને જયભાઈની વચ્ચેથી ભાગી છૂટીએ છીએ, … થરથરતી ઠંડીમાં ચા/કોફી સાથે આવું વાંચન મળે એ જ શિયાળાની સાચી સવાર છે એવું આ સોરઠિયો ભણે છે… 🙂

 

વતન એટલે પતરાંના કમ્પાસમાં પડેલી પ્લાસ્ટિકની ખૂણો તૂટેલી ફૂટપટ્ટી. વતન એટલે નળ પરની દોરી બાંધી બેસાડેલી ડટ્ટી. વતન એટલે શેરીમાં પડતો ભંગારવાળાનો બુલંદ સાદ. વતન એટલે નાકું તૂટી ગયેલી શાકની મેલી થેલી. વતન એટલે દીવાલ પર ઝાંખા પડેલા કંકુના થાપા અને લટકતાં જ સૂકાઇ ગયેલું આસોપાલવનું તોરણ. વતન એટલે શેડયકઢું ફીણવાળું દૂધ. વતન એટલે મંદિરના ઓટલે મળતી ટોપરાંની પ્રસાદીની શેષ. વતન એટલે પાણી ફરતે ઘાટના કાળાભૂખરાબદામી પથ્થર પર ઝીંકાતા કપડાંમાંથી ઉડતા પાણીનાં છાંટામાંથી દેખાતું રંગબેરંગી મેઘધનુષ ! વતન એટલે દાદાનો ખોળો અને પેન્સિલ છોલતાં પોતે જ છોલાઈ ગયેલો સંચો ! વતન એટલે બાળપણ. વતન એટલે કુટુંબકબીલો. વતન એટલે હાશ. વતન એ જ નિરાંત ! ” – જય વસાવડા

Full Article: Here

 

શીર્ષક પંક્તિ: ડૉ. જગદીપ નાણાવટી, સમગ્ર કવિતા

વતન : મારો ‘દેશ’ અને મારો ‘દેહ’ – 1

અંતે, દિવસ આવી ગયો. ગામડે જવાની ઉતાવળ હતી તે શાંત થઇ રહી હતી. ત્યાં જઈને કરવાની મોજનું લિસ્ટિંગ કરી રાખ્યું હતું. પપ્પા એ ખિસ્સામાં પાંચ સો રૂપિયા મુક્યા. ૧૦૦ રૂપિયાના છુટ્ટા આપ્યા. વેકેશનમાં મોજ કરવા માટે ખર્ચો માત્ર ડિપાર્ચર ટિકિટનો જ હોય છે. ‘અરાઈવલ ટિકિટ’નો ખર્ચ જે-તે સગા-સંબધીના ઘરેથી છેલ્લે નીકળીએ તેમને જ ભોગવવાનો હોય છે. ઉપરાંત, જ્યાં રોકાયા હોઈએ તેઓ આપણા ખિસ્સામાંથી એક પણ રૂપિયો ઓછો ન થવા દે ! જીભના ટેસ્ટથી માંડીને સૂવા માટેની ચાદર સુધીનો ખ્યાલ સગા-સંબંધીઓ રાખે. ઉપરાંત, જે ખર્ચ કરવા પૈસા પપ્પાએ આપ્યા હોય તેમાં વધારો થાય – તેનું કારણ જે-તે સંબંધીના ઘરેથી નીકળતી વખતે મિનિમમ ૫૦ રૂપિયા અને નેક્સ્ટ ડેસ્ટીનેશન સુધી પહોંચવાની ટિકિટ ! આટલી સગવડ દરેક કુટુંબીજનો કરી જ આપતા હોય છે.

પરંતુ, આ વખતે મજાનો સમયગાળો લાંબો હતો. ૧૧-૧૨ સાયન્સમાં એડમિશન પ્રોસેસ થતા હજુ ચારેક મહિનાનો સમયગાળો હતો. તેથી બા-દાદા જોડે વધુ સમય વિતાવવાનું નક્કી કર્યું હતું. પપ્પા અને મમ્મી આ વખતે સાથે નહોતા આવી રહ્યા. હું પહેલી જ વખત એકલો સૌરાષ્ટ્રમાં જઈ રહ્યો હતો. તેથી અમુક નીતિનિયમોનું લિસ્ટ પપ્પા મને કહી રહ્યા હતા.

  • બસની બહાર માથું કાઢવું નહિ.
  • બસ ઉભી રહે ત્યાં નાસ્તો કરવો નહિ. ઘરેથી આપેલ થેપલા અને અથાણું ખાવું.
  • પાણી જ્યાં-ત્યાં પીવું નહિ. બેગના ડાબા ખાનામાં પાણીની બોટલ છે, તેમાંથી જ પાણી પીવું.
  • બને ત્યાં સુધી હોલ્ટ સમયે ઉતરીને તરત જ ફરીથી બસમાં બેસી જવું.
  • કોઈના ઘરે જઈએ ત્યારે તોફાન મસ્તી કરવા નહિ. જે બનાવે તે જમી લેવું.
  • તડકામાં બહુ રમવા જવું નહિ. તને કંઇક થશે તો બા-દાદા બિચારા તને લઈને ક્યાં દોડશે?

આવી અનેક શિખામણો સાથે મને બસમાં બેસાર્યો. જેટલું કહેવામાં આવ્યું હતું, તેનાથી બધું ઉલટું કર્યું. ભરૂચનો ટ્રાફિક જામ પસાર કર્યા પછી બસ આણંદની તારાપુર ચોકડી પાસે ઉભી રહી. તારાપુર ચોકડી પાસે ડાકોરના ગોટા અને ભજીયા બહુ મસ્ત મળે છે – આ વાત અમારા ઘરે ઘણી વખત થયેલી. ઉપરાંત, જયારે નાનો હતો ત્યારે મમ્મી સાથે ગામડે જતો ત્યારે રસ્તામાં દર વખતે બસ ત્યાં જ ઉભી રહેતી અને મમ્મી દર વખતે ગોટા લઇ આપવાની મનાઈ ફરમાવતી. તેથી પપ્પાએ આપેલ ૧૦૦ના છુટ્ટામાંથી દસ રૂપિયાની નોટ કાઢી અને ગોટાની એક ડિશ લીધી. ગરમાગરમ તીખા ગોટા સાથે જાડી પીળી કઢી ! મીઠાથી આવરિત થયેલ તીખી મરચીઓ ! એ પેટમાં પધરાવતા મેક્સિમમ ત્રણ જ મિનિટ થઇ હશે ! ઘરેથી આપેલા થેપલા તો અથાણાં જોડે બસમાં બેસતાની સાથે જ ‘હફ્ફા’ થઇ ચૂક્યા હતા. અંતે, સવારે ‘નારી ચોકડી’ની બૂમ સંભળાઈ. નારી ચોકડીથી શિહોર-સોનગઢ તરફના વાહનો મળી રહે.

મારે મારા ગામ બજુડ જવાનું હતું. તેના માટે નારી ચોકડીથી શિહોર કે સોનગઢના છકડામાં બેસવાનું. ત્યાંથી બજુડના પાટિયે ઉતરવાનું. બજુડનું પાટિયું ‘ગરબો’ તરીકે ઓળખાય. ભાવનગર – રાજકોટ હાઈ-વે પર આંબલાથી આગળ નીકળીએ એટલે ‘બજુડ -> 5 km’ લખેલું બોર્ડ આવે. વચ્ચે અમરગઢ (જીથરી)ની પ્રખ્યાત ટી.બી.ની હોસ્પિટલ આવે. ત્યાંથી આગળ મારું ગામ બજુડ ! બજુડના પાટિયે એક નાની નિરાંત ઠેકાણું જેવી હોટલ અને વીર જટા અલકારાનો ઈતિહાસ લઈને અડીખમ ઉભેલી તેની ખાંભી ! બજુડના પાટિયેથી છકડો ભરાય નહિ ત્યાં સુધી તે ચાલે નહિ ! માત્ર ત્રણ-ચાર છકડાઓ જ ત્યાં ઉભા રહેતા. તેઓ પણ પોતાની મરજીના માલિક ! મન થાય તો જ છકડો ઉપાડવાનો ! લગભગ પાંચેક કિલોમીટરનો રસ્તો એકદમ કાચો અને ઉબડ-ખાબડ ! ભગવાને માણસને આપેલ ગાદી જેવા શહેરી ‘બમ’ અને ‘ચિક્સ’નું ‘બંજી જમ્પિંગ’ માત્ર અહી જ થાય. અંતે, હું સોનગઢ સુધી રિકશો (રિક્ષાનો હસબન્ડ)માં આવ્યો. ત્યાંથી મને બજુડના પાટિયા સુધીનો છકડો મળી ગયો. બજુડના પાટિયાથી અંદર પાંચ કિલોમીટર જઈએ ત્યારે ગામ અને રહેણાંક વિસ્તાર શરુ થાય. બજુડના પાટિયે છકડો ભરાય તેની રાહે ત્યાં બેઠો. પહેલા હું છકડામાં નીચે બેઠો.

ત્યાં જ છકડાચાલક ભાઈ આવ્યો અને બોલ્યો, “કોનો સોકરો ?”

“તુલસીભાઈ, ડોક્ટરનો !”

“ક્યાં રે’વાનું ?”

“સુરત.”

“તાર દદાનું નામ હું?”

“દેવરાજભાઇ …”

“કેવા ?”

“મોરડિયા.”

“ઠેક તંઈ ! દેવરાજ દદાના નાના સોકરાનો સોકરો !”

“હા. હું કરે ડાક્ટર શાઈબ ? બોવ દિ થ્યા એન આઇવા એને તો ! કારે’ક તારા બાપાને ય મોકલ ! હું ને તારા બાપા બેય એક ઝ નીહાળે ઝાતા. મને કોઈ દિ કાંઈ નો આવડ્યું ! તારો બાપો ને હું બે’ય ફિશિયારીઓ જ ઠોકતા. પણ, વખત આવ્યે સોપડીયું વાંશી લેતો ! ઈમાં હંધી યે પરક્ષામાં પાશ થઇ ઝાતો. બોવ વરહ થ્યા ! જેના ભાય્ગમાં જે હતું એ હૌવને મળે ભાઈ. તું ભણે સો ને પાસો ? ઝોયામાં તો હુશિયાર લાગે સ !”

“હા. દસમાં ધોરણની એક્ઝામ આપી. રિઝલ્ટ આવવાને હજુ વાર છે.”

“એમ ? બોવ હારું લે તંઈ ! કેટલા આવહે ?”

“ખબર નહિ ! એ તો રિઝલ્ટ આવ્યે ખબર પડે.”

“રિજલ્ટ આવે ત્યાં હુધી તો આયાં જ સો ને ?”

“હા, કાકા ! હમણાં ૨ મહિના અહી જ છું.”

“હા, તે રિજલ્ટ આવે એટલે કે ! પેંડા ખવડાવું સોક્ખા દૂધના ! અંદર ગામમાં જ હું રવ સુ ! જઈં ઝાય ઈ પેલા મને કેજે. તારા બાપા હાટુ પેંડા લેતો ઝાઝે !”

આટલી વાત થઇ ત્યાં જ એકસાથે ચાર-પાંચ વ્યક્તિઓ આવતી દેખાઈ. તરત જ, છકડામાં બધા ગોઠવાઈ ગયા. મને એ છકડાવાળા કાકાએ કહ્યું,

“પાળીએ બેહવું સે ને ?”

“ચડી જા, ઉપેર ! કાઈ નો થાય ! હોળ વરહનું સોકરું થાય પશી બધે બેહાય અને ચડાય !”

 

(ક્રમશ:)

-કંદર્પ પટેલ,

નવજીવન ટ્રસ્ટ, અમદાવાદ

%d bloggers like this: