• Messengers of meghdoot

  • Mount Meghdoot

    Mount Meghdoot

    Logo Of Mount Meghdoot, Courtesy Vishal Jethva

  • Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

    Join 901 other followers

  • The Meghdoot History

  • Meghdoot Calendar

    January 2020
    M T W T F S S
    « Oct    
     12345
    6789101112
    13141516171819
    20212223242526
    2728293031  
  • People till date enjoyed our raindrops

    • 42,955 times
  • Live Traffic

  • Tweetdrops

    • You don't need to be liked by Everyone, Not everyone have a good taste!!! 1 year ago
    • facebook.com/story.php?stor… 1 year ago
    • If you're happy, you don't need any philosophy - and if you're unhappy, no philosophy in the world can make you Happy..!!! 1 year ago
    • કહી દો દુશ્મનો ને કે દરિયા ની જેમ પાછો ફરીશ હું મારી ઓંટ જોઈ એ કિનારે ઘર બનાવે છે. We're coming back (probably... fb.me/8WlUlwXjA 2 years ago
    • You are not what has happened to you. You are what you choose to become. #twitter 2 years ago
  • Add us on Google Plus

  • Mount Meghdoot on Facebook

  • Top Clicks

    • None

સફારી 35 વર્ષ -3- To Infinity and Beyond

35 વર્ષ, લગભગ 0 એડ્સ અને સતત સારી ક્વોલીટી નું ઉંચી કોટી નું જ્ઞાન, સફારી માટે આ માઈલસ્ટોન તો બેશક છે જ. પણ સફારી ને અહીંથી પણ આગળ જવાનું છે. જે ઘડતર એણે આપણી પેઢીઓનું કર્યું છે એ જ ઘડતર આગળ પણ કરવાનું છે. અને આપણને ખબર છે કે સ્માર્ટફોન અને વિકિપીડિયા ના જમાના માં ખાલી ટ્રેડીશનલ રીતે સફારી આગળ નહિ વધી શકે. ખાસ કરી ને જયારે બાળકો ના હાથ માં પુસ્તક પછી અને મોબાઈલ પહેલા આવે છે, અને બુદ્ધિશાળી વાચકો ધીમે ધીમે ઈલેક્ટ્રોનિક વાચન તરફ વળ્યા છે ત્યારે પ્રિન્ટ મીડિયા (એટલી જાહેરાતો છતાય) એનો ટ્રેડીશનલ ટચ ગુમાવી રહી છે ત્યારે આગળ ના ૩૫ વર્ષ સફારી માટે થોડા મુશ્કેલ તો છે જ. પણ સાવ અઘરા નથી. મેગેઝીન માં થોડા ફેરફારો કરી ને સફારી પોતે પોતાનો મૂળ ટચ તો જાળવી જ શકશે સાથે સાથે જમાના પ્રમાણે રિલેવન્ટ પણ રહી શકશે.

સહુ પહેલા તો કન્ટેન્ટ. બુદ્ધિશાળી વાચકો ને સંતોષતું મેગેઝીન ધીમે ધીમે પોલીટીકલ થઇ રહ્યું છે, આ વાત થોડા સમય પહેલા સાંભળેલી, સંપાદકના પત્રમાં પણ પોલીટીકલ ઝુકાવ નજરે આવે છે એવી ફરિયાદ ફેસબુકમાં સાંભળેલી. લેટેસ્ટ અંક માં આ વાત નજરે જોઈ લીધી, જયારે ઇન્દિરા ગાંધીનું નામ લીધા વગર ફેક્ટ ફાઈન્ડર માં “એક દિવંગત વડાપ્રધાને ગરીબી હટાઓ નું સૂત્ર આપેલું ” એવા મતલબ નું એક વિધાન નજરે ચડ્યું. જ્ઞાન અને માહિતી હંમેશા પૂર્વગ્રહ થી મુક્ત હોય છે, અને એટલીસ્ટ જયારે અમે લોકો સફારી વાંચતા ત્યારે (કે ત્યાં સુધી) એવું જ રહ્યું હતું. જો જ્ઞાન વિજ્ઞાન અને ઈતિહાસથી આપણી નવી પેઢીના વાચકો ને સમૃદ્ધ કરવા હોય તો પોલીટીકલ ઝુકાવ અને નામ ન લીધા વગરની (પહેલી નજરે અધુરી લાગતી) (અને ઇઝરાયેલ નીતિ તરફી) માહિતીઓથી સફારી એ અંતર રાખવું જોઈએ. ખાસ કરી ને આજે જયારે પોલીટીક્સના નામે જુનો માલ નવા પેકિંગમાં વેચાતો હોય ત્યારે કોઈ પણ એન્ગલ થી પોતાનો પોલીટીકલ ઝુકાવ સફારી જેવા જ્ઞાન વિજ્ઞાનના પ્લેટફોર્મમાં દેખાવા પણ દેવો એ એક નોઝ ડાઈવથી કમ નથી. એટલે એક વાચક અને સફારીના લાઈફ લોંગ ફેન તરીકે સફારીના રાઈટર્સને વિનમ્રતા કે સાથ વિનંતી છે કે પોલીટીકલ ઝુકાવ વગરનું જ્ઞાન પીરસે.

પોલીટીકલ ઝુકાવ સિવાયના સફારીના લેખ, ફેક્ટ ફાઈન્ડર, સુપર સવાલ હજી આજે પણ વાચવામાં મજેદાર લાગે છે. પણ એની સામે પ્રિન્ટ મીડિયા એક એન્ગલથી નીરસ થઇ જાય છે, છતાં ય પ્રિન્ટેડ મેગેઝીન સફારીની ઓળખ છે. એને જરાક ઇન્ટરએક્ટીવ બનાવીએ તો? એક બ્લેકહોલ પર સરસ લેખ લખ્યો છે, એ કા તો સફારીના આર્કાઇવમાંથી હશે અથવા ઇન્ટરનેટમાંથી ફંફોસ્યો હશે. એ લેખ પરના ટોપ ૫ કે ૩ સંદર્ભ ઈન્ટરનેટ પર ક્યાં મળશે એની લેખના અંતે એક રેફરન્સ લીંક હોય તો? એક સરસ વિડીઓ, એક સરસ લેખ, કોઈ ન્યુઝ આઈટમ, કોઈ એક્સપર્ટનો પ્રતિભાવ, ઈન્ટરનેટ પર કોઈ એક ટોપિક પર મળતી માહિતીની કમી નથી, અને એક નાનકડી બારી અનેક ખુલ્લા મેદાનો દેખાડી શકે છે. સફારીનો મૂળ હેતુ પણ સાર્થક થશે અને એ ઉપરાંત સમય સાથે રિલેવન્ટ રહીને સફારી એની યુનિકનેસના મુગટ માં એક ઓર પીછું ઉમેરી શકશે.

એ સિવાય પણ,  સફારી ની વેબસાઈટ છે. જેમાં સફારી પોતાના જુના મેગેઝીન ને ડીજીટાઈઝ કરી ને વાચકો માટે મૂકી શકે છે, જેમાં ઉપર જણાવ્યું તેમ રેફરન્સ ની ભરમાર હોય. પોસીબલ હોય તો આને સફારી ની એપ્પ સ્વરૂપે પણ લાવી શકાય.

આ સાથેજ એક ઓર વસ્તુ યાદ આવે છે જે સફારી સારી રીતે કવર કરે તો ઓર મજા આવે, અને એ છે ડીજીટલ ક્રાંતિ, છેલ્લા ૧૦ વર્ષ માં ટેકનોલોજી કંપનીઓ ના સહિયારા પ્રયાસ થી ટેકનોલોજી માં ક્રાંતિ આવી છે. ૧૦ વર્ષ પહેલા ના નોકિયા ફોનથી લઇ ને આજની જરૂરિયાત બની ગયેલા ટચ સ્ક્રીન ફોનની વચ્ચે ઘણું બધું બદલાયું છે. સ્માર્ટ ફોનથી લઇને સ્માર્ટ વોચ, એમેઝોનની સ્વ-સંચાલિત ફેક્ટરીઓ, ગૂગલની સેલ્ફ ડ્રીવન કાર, ઈન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ, ગૂગલના પ્રોજેક્ટ જેકાર્દ અને પ્રોજેક્ટ સોલી (જે આપણા કપડા ને રડાર ની મદદ થી ટચ સ્ક્રીન માં બદલવા ઉપર રીસર્ચ કરે છે) આ બધી વસ્તુઓનું જ્ઞાન લોકો માટે એટલું ઉપયોગી છે કે આના ઉપર આખા બીઝનેસ ઉભા થઇ શકે. અને સફારી એ આ ઉપર કઈ ફોકસ જ નથી કર્યું. સફારી એને પણ કવર કરી શકે છે.

આ સિવાય પણ કેટલાક નાના નાના સજેશન્સ છે જેમ કે:

જો કોઈ લેખ વર્તમાન પરિસ્થિતિ ઉપર હોય(જેમકે પર્યાવરણ ને લાગતું કોઈ આંદોલન, કોઈ મ્યુઝીયમ, કોઈ મજેદાર વસ્તુ ઓ ના કલેકટર કે કોઈ મજેદાર વૈજ્ઞાનિક) તો એના સુધી કઈ રીતે પહોચવું એની ડીટેઇલ પણ હોય (જો જે તે વ્યક્તિ કે સમૂહ એને આપવા રાજી હોય અને કોઈ ની પ્રાઈવસી નો ભંગ ના થતો હોય)  તો વધારે મજા આવે.

એ સિવાય પણ વર્ષે કે છ મહીને એક વાર કોઈ હિસ્ટોરીક કે સાયન્ટીફીક ફિલ્મ નું વિશ્લેષણ થાય, જેમકે ઇન્સેપ્શન, ગ્રેવિટી, ઇન્ટરસ્ટેલર, ધ માર્સીયન જેમાં ઘણા સાયન્ટીફીક ફેક્ટસ ને આવરી લેવાયા હોય અને એનું સફારી વિશ્લેષણ કરી શકે કે પછી પોલીટીકલ હિસ્ટોરીકલ ફિલ્મો જેવી કે  આર્ગો, ચાર્લી વિલ્સન્સ વોર કે આપણી મદ્રાસ કાફે. અને માત્ર ફિલ્મો જ નહિ કેટલાક સારા પુસ્તકો જેમકે મેલુહા સીરીઝ,અશોક બેન્કર ની ધ બેટલ ઓફ ટેન કિંગ્સ. આવા ઘણા બધા વણખેડાયેલા મહાસાગર છે જેના ઉપર સફારી કોઈ સાયન્ટીફીક ને હિસ્ટોરીકલ રીસર્ચ કરી ને બ્રાંડ ન્યુ માહિતી પીરસી શકે છે, આમ પણ અમુક સુખદ અપવાદો ને છોડતા ફિલ્મોના અને પુસ્તકો ના મામલે ‘સફારી’એ બહુ ઓછું કવર કર્યું છે.

 

સેમીકોલોન:

ઓકે કન્મની(Ok Kanmani) સાઉન્ડ ટ્રેક(મણીરત્નમ, એ આર રહમાન): સારા સંગીત ને ભાષા ના સીમાડા નથી નડતા એનો એક જોરદાર પુરાવો.

dailylit.com – કોઈ પણ પુસ્તક નો એક એપિસોડ. આપણા ઈ-મેઈલબોક્સ માં જયારે આપણે જોઈતો હોય ત્યારે. અને એક મેઈલ વાચવા માં લગભગ ૧૦-૧૫ મિનીટ લાગે. મેં પોતે ડેઈલી લીટ ની મદદ થી ધ ટેલ ઓફ ટુ સીટીઝ પૂરી કરેલી છે. નેક્સ્ટ ડેસ્ટીનેશન: ધ કાઉન્ટ ઓફ મોન્ટે ક્રિસ્ટો…

‘સફારી’ ૩૫ વર્ષ-2

‘પાણીને જળ કહેવાય, H2O પણ કહેવાય અને ભૂ પણ કહેવાય. અહીંયા સાપેક્ષવાદને ભૂ તરીકે વર્ણવ્યો છે.’

‘બ્રહ્માંડ આપણે માનીએ છીએ એટલું નહીં, આપણે ધારીએ છીએ એના કરતાય વધુ અજીબોગરીબ છે.’

નોલનની વિચક્ષણ ફિલ્મ ‘ઇન્ટરસ્ટેલર’ જોઈએ ત્યારે ઉપરોક્ત બે વાક્યો દરેક ‘સફારી’ ના રહુડીયાને અર્જુનના ગાંડીવના ટંકારની જેમ યાદ આવે. બ્રહ્માંડ તરફ-ખગોળવિદ્યા-ટેલિસ્કોપ વગેરે તરફ લગાવ કરાવનાર મેગેઝીન તરીકે ‘સફારી’ આજે ય અજેય છે. એવું નહોતું કે માત્ર સફારી જ એક સાયન્સ મેગેઝીન તરીકે ગુજરાતમાં ચાલી રહ્યું હતું. ‘અંકુર’ નામનું મેગેઝીન પણ આવતું, જેણે ભૂકંપ વખતે સ્પેશીયલ ગીફ્ટ તરીકે એપિસેન્ટર અંજારમાં નીકળેલા લાવાની નાની રજ વાંચકોને આપી હતી. મંગળ ગ્રહનું થ્રીડી પોસ્ટર અને એ જોવાના પોલેરોઈડ ચશ્માં પણ ગીફ્ટ મળ્યા હતા. પરંતુ, દરેક સામયિકને પોતાના પ્રશ્નો નડતા હોય છે. ‘અંકુર’ ના કાગળ અને ‘સફારી’ ના કાગળના બંધારણમાં નરી આંખે જોઈ શકાય એટલો ફેર હતો. જેણે ‘અંકુર’ ને શેલ્ફ લાઈફ ઓછી આપી.

બીજું, જે વસ્તુ પર સફારીની હથોટી હોય એને અંકુર દ્વારા કઈ રીતે રજુ કરાય એ (અમારા જેવા) વાંચકો તરત પકડી લેતા હતા. બસ, પછી સફારી એ એના અંકો લાવ્યા કર્યા,અંકુરની કોઈ કથા મળતી નથી.(કોઈ ખાપરાકોડિયા વાંચકોને ખબર હોય તો ચોક્કસ જણાવજો. ‘અંકુર’ માંથી જ મંગાવેલું રીફલેકટર ટેલિસ્કોપ આજે ય કબાટમાં પડ્યું છે ચંદ્રના પર્વતો જોયાની યાદોની સાથે.)

ચોથા ધોરણમાં શિવજીના પ્રચંડ ઉપાસક અને આજીવન સ્વાતંત્ર્ય સેનાની એવા દાદાએ બ્રહ્માંડ પણ શિવજીનું સ્વરૂપ છે એવા ખ્યાલો ‘સ્કોપ’, ‘સફારી’ જેવા સામયિકો ભેટમાં આપીને સમજાવ્યા અને એ સાથે જ ‘અખંડ આનંદ’, ‘જનકલ્યાણ’ જેવા આધ્યાત્મિક લેખોથી ભરપુર મેગેઝીનોનો વારસો આપ્યો જે કોઈ પણ રાજા-રજવાડાના વૈભવ કે જમીનોના ભાવ કરતા વધુ મુલ્યવાન હતો-આજે ય છે.એ વારસો ‘સફારી’ ના તંત્રી ની કલમમાં પણ ડોકાતો ત્યારે એમ થતું કે આ ભાઈ પણ દાદા જેવું જ માને છે અને લખે છે. ‘સફારી’ નું વાંચકોમાં આગવું સ્થાન છે. પરંતુ, જુના જોગીઓને ‘સ્કોપ’ની અમુક યાદો યાદ કરાવીએ.

‘ટાઈમ ટ્રાવેલ’ નો એક લેખ હતો એમાં નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ ની ઉંમર અને એના (કલ્પિત જોડિયા) ભાઈ બીલ આર્મસ્ટ્રોંગ વિશેની વાતો હતી. એમાં લેખકે એવી કલ્પના લડાવેલી કે એક એવું યાન બને જેની પાસે અખૂટ ઉર્જા હોય અને એની સ્પીડ લગભગ એક પ્રકાશવર્ષને આંબતી હોય. એ યાનનું નામ હતું ‘એપ્સીલોન ક્વીન’. હવે વાત એવી ટ્વિસ્ટ લે છે કે એપ્સીલોન ક્વીનની ગતિ એક પ્રકાશવર્ષને આંબે ત્યારે એવી ઘટના બને છે કે એના ચાલકને એક બીજું યાન પાછળ આવતું દેખાય છે. નજીક આવતું જાય છે એમ ખબર પડે છે કે એ યાન તો સેઈમ ટુ સેઈમ એપ્સીલોન ક્વીન જેવું જ દેખાય છે. હજી વધુ કંઈ સમજે એ પહેલા તો બેય યાન જોરદાર રીતે અથડાય છે અને બેયના ભુક્કા બોલી જાય છે. આ અકસ્માત સાપેક્ષવાદને અનુલક્ષીને જોઈએ તો પદાર્થની સ્પીડ પ્રકાશની ગતિને સ્પર્શવા લાગે એટલે એનું ઉર્જામાં રૂપાંતર થવા લાગે. પેલું બીજું યાન હતું એ એજ યાનની ભૂતકાળની પ્રતિકૃતિ હતી.રેપ્લિકા. બેય પ્રકાશની ગતિએ એકબીજામાં સમાવિત થઇ ગયા અને ઉર્જામાં બેયનું રૂપાંતર ધડાકાભેર થયું. પરંતુ, એ હિસાબે જોવા જઈએ તો ઉર્જા સિવાય કશું વધવું જ ન જોઈએ. પણ કેટલોક ભંગાર રહી જવા પામ્યો, જે આપણા બ્રહ્માંડના સર્જનનું કારણ બન્યો.આ લેખમાં જણાવેલા એક પ્રયોગમાં સમયનો ફેર માપવા માટે અણુઘડિયાળો હતી જેણે આઇન્સ્ટાઇનની થીયરી ઓફ રિલેટીવીટીને સાચી ઠેરવી હતી. નોલનને પોતાના હીરોનું નામ કુપર રાખવાનું સુઝ્યું હશે, પણ આ લેખમાં એક અવકાશયાત્રી નામે એડવર્ડ કુપર પણ હતો જે જાણ ખાતર. એમાં જ પદાર્થ અને પ્રતિપદાર્થની કલ્પનાના વિષયમાં પણ વાત કરવામાં આવેલી. ઉપર જે વાત કરી એ બે ભાઈઓ માટે ટાઈમ ટ્રાવેલ સમજાવેલી જે ‘ઇન્ટરસ્ટેલર’ જોઈએ ત્યારે દિમાગમાં બત્તી જલાવ્યા વગર રહે નહીં. વર્મહોલ થી બીજા બ્રહ્માંડોમાં જવામાં અને ટાઈમ ટ્રાવેલમાં સરળતા રહે છે એ ‘સ્કોપ’ અને ‘સફારી’ ના વાંચકો માટે સહજ રીતે દિમાગમાં ઉતરી ગયેલી ઘટનાઓ હતી.

‘સંપાદકનો પત્ર’ હંમેશા અભિપ્રાયમાં ચણતર અને ખાતરનું કામ કરતો. અમારા જેવા વાંચકોની માંગણી છે કે ‘સંપાદકનો પત્ર’ નું પણ એક સ્વતંત્ર પુસ્તક બનવું જોઈએ.

‘સફારી’ ચાલતું હતું ત્યારે પહેલી વાર ડેવિડ કોપરફિલ્ડ અને હેરી હુડિની(અંક-૭૫/૮૫ કદાચ) જેવા જાદુગરો વિષે પણ જાણવા મળ્યું. બ્લેક હોલ, એસ.ચંદ્રશેખર, યુદ્ધો વગેરે પર એટલું બધું લખાયું છે કે હવે એમના સ્વતંત્ર પુસ્તકો થઇ ચુક્યા છે. હવે પછીના એપિસોડમાં એવા પ્રકાશનો વિષે વાત કરીશું.

(ક્રમશ:)…

 

 

 

%d bloggers like this: