આજ ખુશ તો બહોત હોંગે તુમ, હાઈન…!!!

Ask Dhaivat Trivedi here..

http://goo.gl/forms/aGaJZNQn7n

મિત્રો,

આજે જેની વાત કરવાના છીએ એ વ્યક્તિ બ્લોગર નથી, તેમ છતાય સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઈટ પર તેની હાજરી સતત પડઘાય છે. એ વ્યક્તિ વાંચકો સાથે સતત સંપર્કમાં રહે છે, રહેવાની કોશિશ કરે છે. લોકપ્રિયતા, વાંચકોનો પ્રેમ..એવું કંઈ જ નહોતું ત્યારે આ માણસે ફેસબુક પર એક એવી સીરીઝ શરુ કરી હતી, જેને પરિણામે આજે ય એ સીરીઝને યાદ કરીને વાંચકો ભાવપૂર્વક સંભારે છે. એ માણસ વાંચક તરીકે ક્રમિક વિકાસ પામતા લેખક બન્યો છે. એની મોનોપોલી એની ધીંગી ભાષા છે, જે અનેક લેખકોને વાંચીને-પોતાના સ્મરણો-અનુભવો ભળીને બળકટ બની છે. આ સાથે એ પણ જણાવી દઈએ કે સૌરાષ્ટ્રની ધરતીમાં કૈક એવું છે જે આવા ઉંચાઈએ પહોંચેલા વ્યક્તિઓના વાઈબ્ઝમાં કોમન છે. કૈંક એવું તત્વ છે જે આ તમામને એકરૂપ બનાવી દે છે. એ શું છે એતો અમનેય નથી ખબર, પણ બસ; એની અનુભૂતિ ગામડાઓથી લઈને ગિરનારના ખોળા સુધી સરખી અનુભવાય છે. તમે કોઈ પણ સૌરાષ્ટ્રની ધરતીમાંથી ઉગેલા વ્યક્તિઓને મળો, સાંભળો; હંમેશા તમને કૈંક ગેબી તત્વ જકડી રાખશે-બાંધી રાખશે. આ માણસને વાંચતા આવી જ કૈક અનુભૂતિ થયા કરતી હોવાનું ખુદ અમે વાંચકો તરીકે અનુભવ્યું છે.

તમને યાદ હોય તો અમે શેઠશ્રી ર.પા. માટે બે પોસ્ટ લખી હતી. એ પોસ્ટના મૂળમાં એજ સીરીઝ હતી, જેનો અમે ઉપર ઉલ્લેખ કર્યો. એ પોસ્ટ એટલે ‘ રમેશાયણ ‘ અને એ વ્યક્તિ એટલે હાડોહાડ રાજુલા પ્રેમી ધૈવત ત્રિવેદી.

1. ધૈવતભાઈ, સૌ પહેલા તો માઉન્ટ મેઘદૂત પર તમારું સ્વાગત છે. ગુજરાતી ભાષામાં અશ્વિની દાદાના મૃત્યુ સાથે થ્રીલર નોવેલ્સના એક યુગનો અંત આવ્યો. અને પછીના સમયમાં તમે તમારી કેરિયરની પહેલી નોવેલ, ‘ લાઈટ હાઉસ ‘ શરુ કરી. આ પહેલાની તમારી સફર કેવીક રહી? તમે તમારી કોલમ ‘ વિસ્મય ‘ અને ‘ વિવર્તન ‘ લખતા ત્યારે તમે એવું વિચારેલું કે નવલકથા લખનારમાં હોય એવી નેરેશન સ્કીલ તમારામાં છે? ક્યારે એ વસ્તુની તમને ખબર પડી?
> ખોટી નમ્રતા દાખવ્યા વગર જ કહું તો, મને છેક બાળપણથી જ ખબર હતી કે હું નવલકથા લખી શકું!!એ વિશે થોડી માંડીને વાત કરું તો, પ્રાથમિકમાં હું જે શાળામાં ભણતો હતો એ શાળાના વિદ્યાર્થીઓ અતિશય પછાતવર્ગમાંથી આવતા. મારી સ્કૂલમાં પ્રાર્થનાસભાનું સંચાલન કાયમ મારા હાથમાં જ હોય. શનિવારે બાલસભા થાય એમાં હું વાર્તા કહું. રાજા-રાણી અને પરીની વાર્તાને બદલે મારો આધાર સૌરાષ્ટ્રની રસધાર અને સોરઠી બહારવટિયા હોય. મારૂં વાર્તાકથન બધાને ગમતું ય હશે અને હું વાર્તાકથન માટે જાણીતો ય થઈ રહ્યો હોઈશ એવી મને તો કોઈ સભાનતા જ નહિ.મારા ગામ રાજુલાની બીજી એવી સરકારી શાળા નં. 1. આ શાળામાં ગામના નોકરિયાત, વેપારી એવા સાધન-સંપન્ન વર્ગના સંતાનો ભણે. મારા એક દૂરના કાકા જસુભાઈ ઉપાધ્યાય એ શાળામાં શિક્ષક અને વાર્તા કહેવાની મારી કુશળતાથી પરિચિત. એ નિશાળના વિદ્યાર્થીઓ સંપન્ન વર્ગમાંથી આવતાં હોવાથી તેમના પ્રવાસ પણ યોજાય. એવા એક પ્રવાસમાં, હું બીજી નિશાળનો વિદ્યાર્થી હોવા છતાં, મને કોઈપણ ફી વગર ફક્ત એટલા માટે સામેલ કરવામાં આવ્યો હતો કે બસની મુસાફરી દરમિયાન મારે વિદ્યાર્થીઓને વાર્તા કહેવાની. આ હું વાત કરું છું છઠ્ઠા ધોરણની.સૌરાષ્ટ્રની રસધાર વગેરેમાંથી બે-ત્રણ વાર્તા તો હું નક્કી કરીને ગયો હતો પણ તુલસીશ્યામ, સોમનાથ, જૂનાગઢ, પોરબંદર, જામનગરના એ પાંચ-છ દિવસના પ્રવાસમાં મેં તૈયાર કરેલી વાર્તા તો પહેલે જ દિવસે પતી ગઈ. મને ડર લાગ્યો કે હવે કઈ વાર્તા કહીશ ?? વાર્તા નહિ કહું તો મારે પ્રવાસના પૈસા ભરવા પડશે એ ભયનો માર્યો જાતે જ બનાવીને વાર્તાઓ કહેવા માંડ્યો.એ વાર્તા તો હું બોલ્યો અને હવામાં વહી ગઈ પણ એ વિષય (યાને પ્લોટ!!!) મને બરાબર યાદ છે. હું બાળપણથી જ અઠંગ વાચક હતો. છાપાઓ ચાવી ખાતો. એ અરસામાં સોનાની દાણચોરી અને દમણના સુકર નારાયણ બખિયાનું નામ બહુ ચર્ચામાં હતું. અમદાવાદમાં મારા કાકા જે સોસાયટીમાં રહે છે એ ચિનાઈબાગ સોસાયટીમાંથી પણ બખિયાનો કોઈ સાગરીત પકડાયો હતો એવી વાતો ય કાકાના મોંએ સાંભળેલી. એટલે મેં એ ઉંમરની મારી સમજ મુજબ સોનાના દાણચોરો, મધદરિયે થતી હેરાફેરી અને આ બધું અટકાવવા મથતો એક જાંબાઝ પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટર… એવા અમિતાભની ફિલ્મો જેવા મસાલા છાંટીને વાર્તા શરૂ કરી. (એક આડ વાતઃ બાળપણથી જ હું અમિતાભનો આશિક નંબર વન હતો) એકાદ કલાક ખેંચવાની ધારણામાં શરૂ કરેલી એ વાર્તા એવી જામી કે એ એક જ વાર્તામાં આખો પ્રવાસ હેમખેમ પૂરો થઈ ગયો. વિદ્યાર્થીઓ તો ઠીક, સાહેબોને ય એવી મજા આવી કે ડેસ્ટિનેશન પર બસ ઊભી રહે તોય કોઈ હેઠાં ન ઉતરે.

હવે જુઓ વાર્તા જેવો જ યોગાનુયોગ…

આર્ટ ઓફ સ્ટોરી ટેલિંગ મને આવડે છે એવો પહેલો અહેસાસ કરાવવામાં જે નિમિત્ત બન્યા હતા એ જસુભાઈ ઉપાધ્યાયનો દીકરો જીજ્ઞેશ આજે મારી નવલકથાઓનો કટ્ટર ચાહક છે!!!

બસ, એ પછી ફૂલટાઈમ પત્રકારત્વમાં જોડાયો. વિદ્યાર્થી અવસ્થાથી જ રોજના ચાર-પાંચ છાપાના સઘન વાચનને લીધે સાહિત્યની માફક સમાચાર અને ઘટનાઓ સાથે ય મારો નાતો એટલો જ સજ્જડ હતો. ભાસ્કરમાં જોડાયા પછી પ્રથમ ત્રણ વર્ષ તો મને કોઈ તક ન મળી પણ બુધવારની પૂર્તિ ‘કળશ’ નું નવેસરથી ગઠન થઈ રહ્યું હતું ત્યારે સંપાદક મનિષ મહેતાએ કોઈ ઓળખાણ વગર, ફક્ત સિટી ભાસ્કર, વડોદરાના વખાણ સાંભળીને મને કશુંક લખવા કહ્યું.

મેં પહેલો પીસ લખ્યો. ગમ્યો. પસંદ થયો અને લોકપ્રિય થયો. બીજો, ત્રીજો… એમ પાંચ-છ પીસ પછી બુધવારની પૂર્તિના છેલ્લા પાને મને કોલમ મળી અને તેનું નામકરણ થયું… વિસ્મય. એ કોલમમાં પણ મેં કેટલોક ભાગ નેરેશન બેઈઝ્ડ રાખ્યો હતો. હું મારી શૈલીને ધાર કાઢવા ઈચ્છતો હતો અને વાચકોની સરાણે ચડે, વાચકો તેને સરાહે પછી જ મારે નવલકથા પર હાથ અજમાવવો હતો. મારો આત્મવિશ્વાસ જગાવવામાં ‘વિસ્મય’નો અને મનિષ મહેતા સહિતના ભાસ્કરના મારા સાથીમિત્રોનો બહુ મોટો ફાળો છે.

2. અચ્છા, લેખક/ પત્રકાર બન્યા એ પહેલાની સફર વિષે તમે બહુ ઓછી વાત વાંચકો સાથે શેર કરી છે. જે કરી છે એ પણ ઓરકુટ જેવા માધ્યમમાં. તો એના વિષે જણાવશો?

> મને નજીકથી ઓળખતા વાચકો ય જાણે જ છે કે હું મિકેનિકલ એન્જિનિયર છું. ઓફશોર ઓઈલ ડ્રિલિંગ સેક્ટરમાં કામ કરતો હતો પરંતુ લેખક, પત્રકાર થવાની તીવ્રતમ ખંજવાળ હતી. એ વખતે હું બહુ જ સાહિત્યિક લખતો. મબલખ કવિતાઓ લખતો. નવનીત-સમર્પણ, કવિલોક, કવિતા વગેરેમાં મારી કવિતાઓ છપાતી પણ ખરી. પરંતુ મારે તો જીવનમાં બસ બે જ કામ કરવા હતા, વાંચવું અને વાંચવું. બહુ જ વાંચી-વાંચીને પછી દૂધનો ઊભરો આવે એમ અંદરથી ઊભરો આવે તો અને ત્યારે જ લખવું.

ભલે એ આપણી કમનસીબી છે પણ, વાંચવા-લખવાના તો કોઈ પગાર આપે નહિ. પત્રકારત્વમાં પગાર બેહદ પાંખા. નોકરી પણ સન્માનજનક ગણાતી હોય એવું મેં સાંભળ્યું ન્હોતું. અને એન્જિયરિંગના મારા ક્ષેત્રમાં હું ખૂબ સારું કમાતો હતો, પણ એમાં મજા ન્હોતી આવતી.

છેવટે, મજા આવે એવું જ કામ કરવા જેટલો સક્ષમ થયો અને પહેલી તક મળી કે તરત પત્રકારત્વમાં કૂદી પડ્યો.

સમભાવ (હવે એ મેઈનસ્ટ્રિમ બ્રોડશીટ મોર્નિંગ ન્યુઝ પેપર તરીકે બંધ થઈને સમભાવ મેટ્રો થઈ ગયું છે)ના તંત્રી હરિ દેસાઈ સાથે મારી વાઈફ સ્વાતિને ભો.જે.વિદ્યાભવન, અમદાવાદ ખાતે આકસ્મિક જ મળવાનું થયું. સ્વાતિએ હરિભાઈને મારા વિશે કહ્યું એટલે હરિભાઈએ જવાબ આપ્યો કે, એમને કહેજો કશુંક લખીને મને મળે.

એ પહેલી તક હતી. શું લખું, સાહિત્યિક લખું, કોલમ જેવું લખું, સમાચાર આધારિત લખું, કેટલું લખું એવી કશી જ ચોખવટ વગર મેં એ વખતે ચર્ચાઈ રહેલ જમ્મુ-કાશ્મીર સમસ્યા વિશે એક લેખ લખી નાંખ્યો, “જમ્મુ-કાશ્મીર વિઝન ટ્વેન્ટી-ટ્વેન્ટીઃ બંદૂકની બીજી બાજુ”….

હરિભાઈએ એ હેડિંગ જોઈને સ્મિત કર્યું. અનેક કાગળોના ઢગલા વચ્ચે એ લેખ મૂકી દીધો અને મને કહ્યું, પછી હું તમને ફોન કરીશ.

મને લાગ્યું કે ગયા કામથી… આટલા ઢગલામાં મારો લેખ તો ક્યાંય દબાઈ જશે. એ જ રાતે હરિભાઈનો ફોન આવ્યો, “લેખ બહુ જ સરસ છે. આવતીકાલે છપાઈને આવી જશે. તમે સવારે મને મળવા આવજો!!!”

એન્જિનિયરિંગ ઊંચું મૂકીને ફૂલટાઈમ લેખક-પત્રકાર થઈ જવાની એ પહેલી ક્ષણ હતી. સમભાવ-અભિયાન સાથે ફ્રિલાન્સર તરીકે જોડાયા પછી મેં મારી જાતને પત્રકાર તરીકે ઘડવા માટે પાક્કા અને પૂરા એક વરસ સુધી રીતસર ચોટલી બાંધીને ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ પુસ્તકાલયના ભંડકિયામાં પૂરી દીધી હતી. દિવસના બાર કલાક ખુલ્લી રહેતી એ લાઈબ્રેરીમાં હું બાર કલાક બેસતો. અખબારો, મેગેઝિનની ફાઈલો વાંચીને હું મારી જાતને પત્રકાર તરીકે તૈયાર કરતો હતો. આપણે ત્યાં તો ખિસ્સામાં એક બોલપેન હોય તોય લોકો પત્રકાર થઈ જાય છે. મારે એવા પત્રકાર ન્હોતું થવું. સજ્જતા અંગેના મારા ધોરણો સ્પષ્ટ હતા અને હજુ ય છે.

 3. હવે મુદ્દાની વાત, નોવેલ શરુ કરતા પહેલા તમે પ્લોટ કઈ રીતે ઘડો છો? ચંદ્રકાંત બક્ષી એ એના ઈન્ટરવ્યુંમાં કહેલું છે તેમ તમારા માટે એ સાયન્ટીફીક પ્રયત્ન હોય છે? એટલે કે તમામ એપિસોડમાં શું આવશે એ નક્કી હોય છે? કે પછી વાર્તા એની રીતે ઇવોલ્વ થતી જતી હોય છે?

> પ્લોટનું ઘડતર કેવી રીતે થાય અને બક્ષીબાબુએ કહ્યા પ્રમાણે દરેક હપ્તાની રૂપરેખા ઘડવી જોઈએ કે નહિ એ વિશે મેં પહેલી નવલકથા વખતે બહુ મંથન કર્યું હતું. છેવટે મને સમજાયું કે હું કોઈ મેથડોલોજીનો માણસ નથી. એ મારી પ્રકૃત્તિ પણ નથી. મારામાં બેઠેલા અઠંગ વાચકને સાબદો રાખીને જે સૂઝે એ લખતો જાઉં એ જ (મારા પૂરતું) યોગ્ય છે.

પ્લોટ માટે પણ મેં ખાસ લાંબું વિચારેલું હોતું નથી. જેમ કે લાઈટહાઉસમાં હું નાનાસાહેબ પેશ્વાની વિગતોનો ઉપયોગ કરીશ એવો કોઈ વિચાર સુધ્ધાં આરંભે ન્હોતો. સમરહિલમાં ડેરા સુલ્તાનખાઁ આવશે એવી ય કોઈ ધારણા ન હતી. એ બધું જે-તે સમયે, જે-તે પ્રકરણ લખતી વખતે જ મારા મનમાં ઊગ્યું હોય.

4. અંગત જવાબદારીઓ/ સામાજિક / આર્થિક વ્યસ્તતા વચ્ચે નવું પ્રકરણ કઈ રીતે લખો છો?

> પહેલાં તો કેટલીક ચોખવટ. સામાજિક જવાબદારી લગભગ કશી જ નથી. હું ભાગ્યે જ કોઈ સામાજિક પ્રસંગમાં હાજરી આપું છું. એ માટે હું મારા મા-બાપનો આભારી છું કે તેમણે મારા રસ-રૂચિ પારખીને એવી કોઈ જવાબદારી લાદી જ નથી. મને મન થાય ત્યાં જાઉં પણ ફરજિયાત જવું જ પડે એવા કોઈ પ્રસંગ નથી હોતાં.

કેટલીક રૂઢિગત પારીવારિક પરંપરાઓ ય હોય. જેમ કે નવરાત્રિમાં નૈવેદ્ય, પિતૃઓનું શ્રાધ્ધ, વતનમાં ક્યારેક યોજાતી ધાર્મિક પારાયણો વગેરે. એ બધામાં ય મોટાભાગે મારા મા-બાપ, કાકા અને નાનો ભાઈ કેતન જ બધુ સંભાળી લે છે. પરિણામે ફરજિયાત કરવું જ પડે એવી કોઈ જવાબદારી મારા પર નથી. ઈનશોર્ટ, આઈ એમ એક્સેપ્ટેડ એઝ ગુડ ફોર નથિંગ..😛

આર્થિક આયોજન, રોકાણ, ઘરખર્ચ, ટેક્સ વગેરે તમામ બાબતો સ્વાતિ (Wife)સંભાળે છે. મને તો મારા પગારનો એક્ઝેટ ફિગર પણ ખબર નથી હોતો. ગરમ કરીને ડાઈનિંગ ટેબલ પર મૂકેલું દૂધ પણ હું ફ્રિઝમાં મૂકવાનું ભૂલી જાઉં છું. સવારે ઊઠીને ફ્રેશ થાઉં એ સાથે સ્ટડી રૂમમાં પેસી જાઉં. જમવાના સમયે જમવું, ન્હાવાના સમયે ન્હાવું એવા કોઈ નિયમ નથી પાળતો. ગુજરાત સમાચાર પરિવારનો ય હું આભારી છું કે નોકરીના સમયે ઓફિસે જવું એવો નિયમ પણ મારા માટે સ્હેજે ય ચુસ્ત નથી. અગાઉ મેં કહ્યું એમ, હું ફક્ત બે જ કામ કરું છું, વાંચવું અને વાંચવું. વ્યવસાયી પત્રકાર તરીકે હવે ઊભરો આવે ત્યાં સુધી રાહ જોઈ શકાતી નથી એટલે ડેડલાઈન માથે આવે ત્યારે લખું છું.

હવે મૂળ વાત. નવું પ્રકરણ કઈ રીતે લખું છું?

નવું પ્રકરણ લખતાં પહેલાં મારા મનમાં તેનો થોડો ઘાટ ઘડાવા લાગે છે. કશું નોંધવાની મને ટેવ નથી પણ જ્યારે વિચાર આવે ત્યારે મોબાઈલમાં લખી લઉં છું. શનિવારે કે રવિવારે સ્વાતિ તેમજ મિલિ (Reader) સાથે વાત કરીને ચેપ્ટરની આખી રૂપરેખા બોલી જાઉં. એ જ વખતે મને કાઉન્ટર ક્વેશ્ચન્સ પણ જાતે જ સૂઝતા જાય. એ બંને સાથેની ચર્ચાનો ફાયદો એ થાય કે લોજિકમાં ક્યાંય કશું ખૂટતું હોય તો તેમના સવાલ મને રસ્તો સૂઝાડે અને હું જે લખવા ધારું એ વાચકના દૃષ્ટિકોણથી કેવીક અસર જન્માવશે તેનો ય અછડતો ખ્યાલ મળે.

એક રસપ્રદ ઉદાહરણ આપું,

લાઈટહાઉસ લખાઈ રહી હતી ત્યારે રાવિને મેં પત્રકાર બનાવી હતી અને અભિનું પાત્ર જ મારા મનમાં જન્મ્યું ન હતું. એ વિશે મિલિએ સઘન વિરોધ કર્યો. સ્વાતિને ય એ જચ્યું નહિ. શાંતિથી વિચાર કર્યા પછી મને ય એમની દલીલમાં વજૂદ લાગ્યું અને મેં પાત્રોનો સમૂળો ઢાંચો જ બદલી નાંખ્યો.

એ બંને સાથે ચર્ચા કર્યા પછી ચેપ્ટરમાં આવતી વિગતોનો અભ્યાસ કરું. જેમ કે, પર્વતારોહણની વાત કરવી છે તો તેને લગતો સ્ટડી કરું. બુધવારે સાંજે ડેડલાઈન હોય અને હું એ જ દિવસે સવારે બેય મોબાઈલ બંધ કરીને લખવા લાગી જાઉં ત્યારે માંડ સાંજે સાડા સાતે ચેપ્ટર પતે.

5. તમારા કોઈ વ્યક્તિ વિશેના લખાણો (જેમકે રમેશ પારેખની રમેશાયણ)માં તમારી પર્સનાલીટી એવી વ્યક્ત થતી જણાય છે કે તમે ઝનૂની વાંચક હશો. શું ખરેખર એવું છે? કે પછી એનો યશ તમારી લેખનશૈલીને જાય છે?

> એવા લખાણ મેં અત્યાર સુધીમાં ફક્ત બે જ કર્યા છે, રમેશાયણ અને આકંઠ અશ્વિની. કારણ કે, ગુજરાતી કવિતામાં રમેશ પારેખ અને કથાસાહિત્યમાં અશ્વિની ભટ્ટનો મારા પર જબ્બર પ્રભાવ રહ્યો છે. અશ્વિની દાદાએ તો વ્યક્તિ તરીકે ય મારા મનમાં બહુ જ ઊંડી છાપ છોડી છે.

એટલે એમાં ઝનૂની વાચક હોવું કે લેખનશૈલી કે એવા કોઈ શબ્દને બદલે હું પ્રભાવક ભક્તિભાવ એવો શબ્દ મૂકવો વધુ પસંદ કરીશ. રમેશ પારેખની કવિતાઓ માટે મને ભરપૂર આદર રહ્યો છે અને અશ્વિનીભાઈની નવલકથાઓ ઉપરાંત એમની અંદર મેં જોયેલા એક સંવેદનશીલ, ડાઉન ટૂ અર્થ માણસને હું આદર આપું છું. માટે શક્ય છે કે મારા લખાણમાં એ જોવા મળે.

6. અંગત રીતે તમે અશ્વિની દાદાને ભરપુર રીતે માન આપો છો એ જગજાહેર છે. ઘણા અશ્વિની ભટ્ટના વાંચકોને તમારા લખાણમાં અશ્વિની ભટ્ટ દેખાય છે, અનુભવાય છે. તમે એ વિષે શું માનો છો?

> આ બહુ પેચીદો સવાલ છે. જો હું હા પાડું તો તેમનો નકલિયો કહેવાઉં અને ના પાડું તો નગુણો કહેવાઉં. એટલે શક્ય એટલી તટસ્થતાથી જવાબ આપું તો, અશ્વિની ભટ્ટનો મારા પર પ્રચંડ પ્રભાવ રહ્યો છે એ હું ગાઈવગાડીને કહેતો રહ્યો છું. એટલે તેમની અસર મારામાં હોય એ સહજ છે. પાત્ર હોય કે ઘટના, સ્થળ હોય કે વસ્તુ… આવશ્યકતા મુજબની ઝીણી વિગતો રસપ્રચૂર રીતે આપવી એ હું આરંભે અશ્વિની ભટ્ટ પાસેથી અને પછી અંગ્રેજી લેખકો પાસેથી શીખ્યો છું. ખુદ અશ્વિનીદાદા પણ અંગ્રેજી અનુવાદોને લીધે ઝીણવટની આ આદત કેળવી શક્યા હતા.

એ સિવાય મારી અને અશ્વિની ભટ્ટની ભાષા અને શૈલીમાં જમીન-આસમાનનો ફરક છે. તેમાં કશું જ સામ્ય નથી.

હું લોજિકને હદથી વધારે મહત્વ આપું છું, જ્યારે અશ્વિનીભાઈની નવલકથાઓમાં સહજતાને પ્રાધાન્ય હોય છે. એમનો હિરો છોકરીને જુએ એ ભેગો જ પ્રેમમાં પડે અને બીજી મુલાકાતમાં તો ચુંબનો કરીને ભૂરા ચાઠા પાડી દે. મારી નવલકથાનો નાયક 38માં હપ્તા સુધી પણ હિરોઈનનો હાથ સુધ્ધાં પકડતો નથી. કારણ કે, મને એ તર્કસંગત નથી લાગતું.

અત્રે પોરાં કાઢવાના નિષ્ણાતો માટે ખાસ સ્પષ્ટતા…

હું એમ નથી કહેવા માંગતો કે હું કરું છું એ યોગ્ય છે અથવા અશ્વિનીદાદાએ કર્યું એ ખોટું છે. હું ફક્ત એ કહેવા માંગું છું કે તેમને એ યોગ્ય લાગ્યું, મને આ યોગ્ય લાગે છે. લાઈટહાઉસ ધારાવાહિક સ્વરુપે છપાતી હતી ત્યારે પ્રથમ આઠ હપ્તા તેમણે વાંચ્યા પછી મને ફોન કરીને ઠપકાર્યો, “હજુ આમાં શૃંગાર નથી આવતો. બિન્ધાસ્ત થોડુંક ઊઘાડું લખવાનું રાખ..” પણ તોય મને એ જચ્યું ન હતું માટે મેં ન કર્યું.

7.   તમે તમારી નોવેલ્સમાં પાત્રોના નામ અને એમની ફેશન સ્ટાઈલ જુદા અંદાજમાં વ્યક્ત કરો છો. તમને આના માટે કેવીક મહેનત પડે છે? પાત્રો ક્યારેય મગજ પર હાવી થઇ જતા હોય એવો અનુભવ ખરો?

> હું લખું છે એ સમય બહુ અલગ છે. અશ્વિનીદાદાની હિરોઈન સ્કર્ટના ગર્ડલ્સમાં શર્ટ ખોસીને મોકેશાન શૂઝ પહેરીને સનબીમ ટાલ્બોટ ગાડીમાં ઘૂમતી હોય ત્યારે આપણે ફક્ત કલ્પના જ કરવાની રહેતી હતી. મોકેશાન એટલે કેવા શૂઝ, સનબીમ ટાલ્બોલ વળી કેવી ગાડી, સ્કર્ટના ગર્ડલ્સ એટલે વળી શું… આપણે મુગ્ધપણે એ કલ્પનાઓ પર સવાર થઈ જતાં. પણ મારો વાચક હવે એવી વાંઝણી કલ્પનાનો મોહતાજ નથી. એ તો વાંચીને તરત જ ગૂગલમાં જઈને ક્રોસ ચેક કરશે અને મારી પાસે હોય એથી ય વધારે ઈન્ફોર્મેશન લઈ આવશે.

બીજો મુદ્દો છે વાચકોના અરસ-પરસના કમ્યુનિકેશનનો. હવે ફેસબુક, વોટ્સએપ જેવા માધ્યમોને લીધે સેંકડો વાચકો એકબીજા સાથે સંપર્કમાં રહેતાં હોય છે. હું કશીક ભૂલ કરું કે છબરડો વાળું તો ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં એ ઊઘાડું પડી જાય. એક પ્રકરણના અંતે હું કશીક ઉત્સુકતા મૂકતો હોઉં છું. ફેસબુક પર વાચકો તેના વિકલ્પો વિશે જાહેર ચર્ચા કરતાં હોય છે. હવે આગળ શું આવશે એ વિશે એક વાચક પાંચ વિકલ્પ વિચારે અને એવા દસ વાચક ભેગાં થઈને ચર્ચા કરતાં હોય એટલે પચાસ વિકલ્પ થાય. એવે વખતે મારી પાસે 51મો વિકલ્પ હોવો જોઈએ. આ નવા જમાનાના લેખક તરીકેનો મારી સામેનો પડકાર છે.

ડિટેઈલિંગ આપતી વખતે વાચક ક્રોસ ચેક કરશે તેની સભાનતા ય હોય, કોઈ છબરડો ય ન વળે અને છતાં ય વાચકને તમે કશુંક નવું, હેરતઅંગેજ આપો તો જ નવી પેઢીનો વાચક તમને વાંચશે આ વિશે હું બેહદ સ્પષ્ટ છું અને મારી સજ્જતાને ધાર કાઢતો રહું છું.

8. પ્લોટમાં રીસર્ચ માટે અશ્વિની દાદા ઘૂમતા એમ તમે ય ઘૂમો છો? કે પછી ઓબ્ઝર્વેશનના આધારે વાર્તાનું નેરેશન નક્કી થાય છે?
 > ડ્રોઈંગરૂમમાં બેસીને ટિપોય પર પગ લાંબા કરીને લખાતી નવલકથાને અશ્વિની ભટ્ટ બહાર લઈ આવ્યા. તેઓ પોતે વિવિધ સ્થળોએ રખડીને વિગતો મેળવતા હતા. હું પણ બહુ જ સહજ રીતે તેને અનુસરું છું. લાઈટહાઉસ લખાઈ એ પહેલાં કોંકણના સાવ અવાવરૂ અને ભેંકાર વિસ્તારોમાં હું રખડ્યો હતો. ત્યારે નવલકથા મનમાં ય ન્હોતી. પણ લખતી વખતે એ અનુભવ કામ લાગ્યો.સમરહિલ લખતાં પહેલાં મારા મનમાં તિબેટ ક્લિયર હતું. અરુણાચલ પ્રદેશના તવાંગ અને બોમ્ડિ-લા સુધી મેં કેટલાંક મિત્રો સાથે રખડપટ્ટી કરી હતી. મારા પાત્રો ચોમાસામાં જ ત્યાં જવાના હતા એટલે મેં પણ ચોમાસાનો જ સમય પસંદ કર્યો હતો. અમે સ્કોર્પિયો લઈને ભટકતા રહેતા. જે મળે એ લઈને, જાતે રાંધીને ખાતા હતા અને જ્યાં રાત પડે ત્યાં ટેન્ટ બાંધીને સૂઈ જતા હતા. આવી રખડપટ્ટી જરૂરી પણ છે. ત્યાં જતી વખતે હું કંઈ ડાયરી-પેન લઈને આ લખી લઉં.. આ નોંધી લઉં એવું નથી કરતો. હું ત્યાની જિંદગીને, હવામાનને, માહોલને મારી આંખોમાં ભરું છું. શ્વાસમાં લઈ લઉં છું. પછી લખવા બેસું ત્યારે જરૂરિયાત મુજબ તેનો ઉપયોગ થતો રહે.લાઈટહાઉસમાં કોકમના ઝાડ અને નેળના ઉલ્લેખ હતા. સમરહિલમાં સરુના વન અને શાંગરા તરીકે ઓળખાતી, બ્રહ્મપુત્રના વ્હેણે પહાડો કોરીને પાડી દીધેલી બખોલ છે. જે-તે સ્થળે ઊગતાં વૃક્ષો, વનસ્પતિઓ, પક્ષીઓ, લોકોની જીવનશૈલી, પહેરવેશ, ખોરાક, ખાસિયત વગેરેનો અભ્યાસ મને બહુ ઉપયોગી થાય છે.હમણાં જ મેં પોલા વાંસ અને કરમદાંના શાક વિશે લખ્યું એટલે તરત જ કેટલાંક વાચકોએ સવાલ ઊઠાવ્યો. મેં પછી ડિટેઈલમાં આખી રેસિપી આપી, શા માટે આવું ખાય છે તેના કારણો ય આપ્યા કારણ કે, એવું જ શાક અમે જાતે બનાવીને ખાધું હતું. એ ફર્સ્ટ હેન્ડ એક્સપિયરન્સ હતો માટે વાચકોને એ પોતીકો લાગ્યો. ડ્રોઈંગરૂમમાં બેસીને લખતો હોઉં તો બ્રહ્મપુત્રના કાંઠે ય હું મારા પાત્રોને પૂરણપોળી ને બટેટાનું શાક જ ખવડાવતો હોત.

9. એક સીનીયર તરીકે, તમારી હરોળના લેખકો, અને નવી પેઢીના ઉગવા મથતા લેખકો માટે ભવિષ્ય શું દેખાય છે? છાપાની પૂર્તિઓ હવે ઓનલાઈન મળે છે ત્યારે નવી પેઢી કેવીક તત્પર રહે છે આટલા લાંબા વર્ણનવાળી નોવેલ વાંચવા માટે? આની સાથે જ જોડાયેલો સવાલ એ કે નવી પેઢીનો પ્રતિસાદ કેવોક મળી રહ્યો છે તમને?

> મને અનહદ આનંદ છે કે નવી પેઢીના સંખ્યાબંધ વાચકોને હું મારી નવલકથા સાથે જોડી રહ્યો છું. લાઈટહાઉસ અને હવે સમરહિલ વખતે ફેસબુક, વોટ્સએપ પર મળતાં પ્રતિભાવો તેનું પ્રમાણ છે. નવલકથા માટે આવશ્યક ગણાતાં ગલગલિયા હું કરાવતો નથી, નવી પેઢીની ભાષા તરીકે ઓળખાતી ગુજલિશને ય હું સ્વીકારતો નથી, લાંબું વર્ણનાત્મક વાંચવું કોઈને ગમતું નથી એવું મિથ પણ મેં સ્વીકાર્યું નથી. તેમ છતાં નવી પેઢીના વાચકો મને પોંખી રહ્યા છે તેનો પરમસંતોષ છે.

પૂર્તિ ઓનલાઈન મળે તો પણ, અખબારનું વાચન એ અનિવાર્ય જરૂરિયાત છે અને એ જારી જ રહેશે.

એક સિનિયર તરીકે તો હું હજુ કંઈ કહી નહિ શકું કારણ કે મારી આ બીજી જ નવલકથા છે અને સક્રિય લેખનમાં મારે હજુ છ-સાત વર્ષ થયા છે એ હિસાબે હું ય હજુ નવોદિત જ છું. પરંતુ મારા અનુભવે કહું તો, ગુજરાતીમાં પુષ્કળ તકો રહેલી છે. અનેકાનેક વિષયો હજુ ય વણખેડાયેલા છે. ચિક્કાર વાંચન અને રખડપટ્ટી કરીને લખવાની તૈયારી હોય તો વાચકો પોંખવા તૈયાર જ છે. હા, હજુ પણ પુરસ્કાર કે આવકની દૃષ્ટિએ ગુજરાતી લેખક બાપડો-બિચારો જ છે એ હિસાબે અપવાદરૂપ સાબિત થવાની ક્ષમતા ન હોય તો હજુ પણ ગુજરાતીમાં લખીને ગાડી-બંગલા થવા અશક્ય છે.

10. બ્લોગીંગ જગતમાં શું ધૈવત ત્રિવેદીનો પણ બ્લોગ હોય એવી કલ્પના/અપેક્ષા વાંચકો રાખે?😉

> જો બાર વર્ષ પહેલાં સોશિયલ મીડિયા અને બ્લોગના આગમન વિશે હું જરાક જેટલી ગંધ પણ મેળવી શક્યો હોત તો કદાચ પૂર્ણકાલીન પત્રકાર બન્યો જ ન હોત. પરંતુ હવે બોળાવ્યું જ છે તો પછી મૂંડાવ્યે જ છૂટકો. અખબારમાં જ પુષ્કળ લખવાનું થાય છે. ફેસબુક પર પણ હું મૌલિક અને સર્જનાત્મક લખતો રહું છે. એટલે પછી બ્લોગ માટે નવું કશુંક લખવા જેટલી સુધ નથી રહેતી. હા, મારૂં સઘળું લખાણ કોઈ એક જગ્યાએથી મળી રહે એવા આશયથી બ્લોગ ઉપયોગી લાગે છે પરંતુ હાલ હું એવી કોઈ ઉતાવળમાં નથી. બધું એની રીતે એના સમયે થતું રહેશે. લાંબા લાંબા આયોજનો કરીને નિયતિના કાર્યક્ષેત્રમાં ચંચૂપાત નથી કરવો.

11. માઉન્ટ મેઘદૂતને સુધરવાની ક્યાં જરૂર છે?😛

માઉન્ટ મેઘદૂતના તમારા આ પ્રયત્નથી બહુ શરૂઆતથી માહિતગાર છું. આવા પ્રયાસો આરંભે શૂરા સાબિત થતા હોય છે ત્યારે તમે આટલા વખતથી સતત નવિનતા આપવાનો ઉલ્લાસ જાળવી શક્યા છો એ અભિનંદનને પાત્ર છે.

હજુ પણ તેમાં ઘણો અવકાશ જણાય છે. તમે કોઈ એક મેગેઝિન પબ્લિશ કરી રહ્યા છો તેમ સમજીને આ પોર્ટલને ટ્રિટ કરો તે ઈચ્છનિય છે. મેગેઝિનની માફક નિયમિત વિભાગો ઊભા કરો. નવી કલમોને સ્થાન આપો. વિકિપિડિયા અને ગૂગલના જમાનામાં તમે ટોમ હેન્ક્સ કે ગ્રાન્ડ કેન્યન વિશે નહિ લખો તો ચાલશે. પણ બરડા ડુંગર વિશે કે કવિ અનિલ ચાવડા વિશે તો તમે જ લખી શકશો. આ તમારો યુએસપી છે.

શક્ય તેટલાં ગુજરાતી રહો તો, મને લાગે છે કે વાચકો જરૂર આવકારશે.

માઉન્ટ મેઘદૂતને મારી શુભકામનાઓ.

 

દોસ્ત ધૈવત ત્રિવેદી સુધી પહોંચવાનો રસ્તો:

> https://www.facebook.com/dhaivat.trivedi.1?fref=ts

 

Leave a comment

6 Comments

  1. અદભુત [ વ્યક્તિ + ઈન્ટરવ્યું ] . . નિખાલસ [ રજૂઆત + વ્યક્તિ ] અને સહજ [ પોસ્ટ ]🙂

    ધૈવત’ભાઈને આટલા નજીકથી જાણીને આનંદ થયો .

    Reply
  2. asif Sarvaiya

     /  October 5, 2014

    ખૂબ સરસ
    ધૈવત ભાઈને ઘણી વખત પૂછવાનુ મન થયું પણ ન પૂછી સકાએલ તમામ પ્રશ્ન આવરી લીધા અને ધૈવત ભાઈ ના નિખાલસ જવાબ વાંચી આનંદ થયો

    Reply
  3. saras ! have barda dungar ni sair karav jo.

    Reply
  4. ખુબ જ સરસ

    Reply
  5. lata kanuga

     /  November 8, 2014

    Vaah Dhaivatbhai vishe vaachi ne khu aanand thayo.
    Aapne jemnu lekhan vaachtaa hoie tyaare ghani vaar
    Manmaa thatu hoy ke teo kevi vichaar sarni vaalaa hase?
    Ne evaa ghanaa bafhaa savaalo udbhavtaa j hoy che.
    Dhaivatbhai no nikhaalas interview vaachi aanand thayo.

    Reply
  6. વાહ.. ખુબ સરસ ૬૪ સમરહિલ ની રાહ માં….

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: