ઓ નાદાન પરિંદે ઘર આજા…

રોકસ્ટારનું આ ગીત ફિલ્મના અંતે આવે છે. ફાઈનલ ફ્રેમમાં બંધાયેલો એક ધાંય ધાંય એહસાસ. રાજ કપૂરનું આ ખુન ખરેખર ઉકળેલું છે. યાદ કરો ‘મેરા નામ જોકર’નો પેલો સીન, ‘કલ ખેલમે હમ હો ન હો’ ગીત. જે રીતે રાજ કપૂર હાથ ફેલાવીને ગીત ગાતા હતા,એજ રીતે રણબીર  હાથમાં ગિટાર સાથે હાથ ફેલાવીને ગાય છે આ સોંગ. આ સીન જોતા જ ચાલુ મુવી એ થીએટરમાં ઉભા થઈને ઈમ્તિયાઝ અલીને સેલ્યુટ મારવાનું મન થાય છે. બની શકે કે એ સીન ખાસ રાજ કપૂરની એ ફુલ ક્રિએટીવ યેટ અનસક્સેસ ફિલ્મને અપાયેલી વિઝ્યુઅલ ટ્રિબ્યુટ હોય. કદાચ કોઈ પણ કલાકાર માટે આવી ક્ષણો જાણે અજાણે આવી જતી હોય છે. આત્મ સાક્ષાત્કાર કહો, સમાધી કહો કે નિજાનંદ કહો; છે બધું એક જ.

સામવેદનું પ્રથમ પેજ કહે છે કે કોઈ પણ આર્ટ, ઈશ્વર સુધી પહોંચવાનું સૌથી સરળ માધ્યમ છે.યેસ્સ, જ્ઞાન,ભક્તિ અને પ્રેમ-આ ત્રણ વસ્તુઓ સિવાય પણ પ્રભુ સુધી પહોંચી શકાય છે. કઈ રીતે? વેલ, તમે એઝ અ કલાકાર જયારે પરફોર્મન્સમાં વધુને વધુ ખૂંપતા જાવ છો ત્યારે તમારી અંદર ‘ભાવ’ યાને કે ફીલ પ્રગટે છે. હા, લાગણી એમાં સ્વતંત્ર રીતે પ્રગટે છે. જનરલી,આપણી લાગણીઓ કોઈને કોઈ વસ્તુ,વિચાર,સોંગ,વ્યક્તિ કે સ્થિતિ પર આધારિત હોય છે. આર્ટમાંથી પ્રગટ થતી લાગણી અજીબ હોય છે. આર્ટ કોઈ પણ હોય,આ મુખ્ય ડીઝાઈન ફરતી નથી. શિલ્પ,ચિત્ર,ફિલ્મ મેકિંગ,રાઈટિંગ…કોઈ પણ આર્ટ લઇ લો. આ વસ્તુ બધે જોવા મળશે. કલાકાર કલામાં જેમ જેમ ખૂંપતો જાય છે એમ એમ એને ‘સ્વ’ની અનુભૂતિ થતી જાય છે. પોતાને ઓળખવાની આ ખોજમાં એની સામે અંદર ધરબાયેલા દર્દ,દુ:ખ,ઘુટન,પીડા,હતાશા,નશો,પ્રેમ,હાસ્ય,ક્રોધ…આ બધા ગુણો એની સામે આકાર લેતા જાય છે અને એના પર અસર કરવાનો પ્રયત્ન કરતા જાય છે.પછી તો એ કલાકાર પર આધારિત છે કે એ ગુણોને પોતાના પર હાવી થવા દેવા કે નહિ. પછીય જો એ વધુ ને વધુ પ્રેક્ટીસ કર્યા કરે તો પછી એને એવો આનંદ મળે છે જેને એ શબ્દોમાં વર્ણન નથી કરતી શકતો.

અગેઇન કમ બેક to મેરા નામ જોકર. ધર્મેન્દ્ર બહુ સુચક રીતે બોલે છે કે ઉસકા કામ હી હૈ હસાના,વો જીયેગા ભી યહી,મરેગા ભી યહી…જેબ્બાત. ડીટ્ટો રોકસ્ટાર. સંગીતની દુનિયામાં એ પ્રેમ ભૂલતો નથી,પરંતુ પરફોર્મન્સમાં અધવચ્ચે એને પોતાનું ફ્લેશબેક યાદ આવતું રહે છે. જિંદગીના સારા પ્રસંગોએ ડાર્ક યાદો અને દુ:ખદ ધુમ્મસોમાં સારી યાદો ખૂંચ્યા કરે છે. ટૂંકમાં, એ ક્યારેય વ્યક્તિને એકલી નથી પડવા દેતી. એજતો હ્યુમન હોવાની સૌથી મોટી નિશાની છે કે તમે ક્યારેય માનસિક રીતે એકલા નથી હોતા,યાદો તો હરદમ જોડે ને જોડે જ હોય છે. હેરી પોટરમાં ડેમેન્ટોર્સનું એ જ તો કામ હોય છે. સારી યાદોને ભૂંસી નાખવાનું. યાદ કરો ગીતના એ શબ્દો- તોડ આસમાનો કો,ફૂંક દે જહાનો કો,ખુદ્સે ના બચ પાયેગા તુ… રોકસ્ટારનો કપૂર કન્ફ્યુઝ્ડ છે કે જે સફળતાને રોજ સપનામાં જોયેલી એ હાથવેંતમાં હોવા છતાંય કેમ એકલાઅટુલા હોવાની લાગણી થયા કરે છે? બીજી બાજુ મેરા નામ જોકરનો કપૂર જિંદગીની કડવી સચ્ચાઈને,એકલતાને પચાવીને ખીલખીલાટ હસે છે. આ બે સીન વચ્ચે એક આખી જનરેશન જતી રહી છે પણ અનુભૂતિ સરખી રહી છે. એકલતાની. બસ એનું બાહરી રૂપ બદલાયું છે.

સ્વ ની ખોજ આજકાલની નથી. સદીઓથી માણસ પોતાને ખોજે છે.પરંતુ સ્વ મળવાને બદલે એને શબ મળે છે કેમકે ખોજ અધૂરી રહી જાય છે. બેટર છે ને કે આર્ટ,ગોડ કે એવા કોઈ વિચારને સમર્પિત થઇ જઈએ?

પાપીની કાગવાણી:

એકલતામાં જિંદગીનો રંગ ટૅકનિકલરમાંથી બ્લૅક ઍન્ડ વ્હાઈટ બનતો નથી, સેપીઆ બની જાય છે, ધૂસર, ધૂમિલ, અતીતની પર્ત ચડેલો, જ્યારે આશીર્વાદ અને અભિશાપ વચ્ચેની ભેદરેખાઓ એકબીજામાં ઓગળી જાય છે. વાણીની બુઝાતા જવાની સ્થિતિ, જે મૌન નથી, વિચારોના બુદબુદા અંદરથી ઊઠતા રહે છે, ચકરાયા કરે છે, ગુમડાતા રહે છે, પણ અવાજ નથી, સંવાદ નથી… ચંદ્રકાંત બક્ષી

Letter to Best Dost, Feeling lost…

સાલા કમીના,
તને કાયમ યાદ દેવડાવવાનું કે તારો એક દોસ્ત છે? એ દોસ્ત જેની જોડે તે ચા ની કીટલીએ અડધી ચા શેર કરતી વખતે એની પણ ચા ગટગટાવી ગયો હતો, એ દોસ્ત જેની શેરવાની પહેરીને તું કોઈકના લગ્નમાં લાઈનો મારવા ગયો હતો, એ દોસ્ત જેની જોડે ફ્રુટ-સલાડના ગ્લાસ પીવાની હરીફાઈમાં તારે એને હાજમોલા ખવડાવવી પડી હતી, એ દોસ્ત જેને તારી જોડે એક પણ વાત,ઘટના,દુર્ઘટના શેર કર્યા વગર ચાલતું નથી, એને જ તું ભૂલી ગયો? એવો તે કેવો જોબમાં પડી ગયો કે એક SMS કે કોલ કરવા જેટલો પણ ટાઈમ નથી? રખડપટ્ટીથી લઈને રીલેશનશીપ સુધી અને મનીથી લઈને મ્યુઝીક સુધી તે કાયમ સપોર્ટ આપ્યો છે એ બધું ભૂલીને તું સાલા આટલો દૂર જતો રહ્યો? 3 Idiots જોઈને તે જ ફોન કરેલો ને કે “યાર આપડું ગ્રેજ્યુએશન આવું જ હતું કા?” તારા માટે છોકરીઓ જોવાનો બાકાયદા હક છે પણ તું જ આઉટ ઓફ કવરેજ રહે તો થઇ રહ્યા તારા મેરેજ. દિલ અને દોસ્ત માટે ટાઈમ દેવા માટે વિચારવાનું ન હોય. ઇવન,તને ખબર છે કઈ કેટલાય સંબંધો જોડવા અને જાળવવા તારી જરૂર છે? આજે દિલની કસક કહી શકાય-શેર કરી શકાય એવી કંપની નથી, મિત્રો તો મળી રહે છે; દરેક જગ્યા એ મળી રહેતા હોય છે…પણ એ ચાર્મ નથી અનુભવાતો.સંબંધો  કૃત્રિમ કૃત્રિમ લાગ્યા કરે છે. હકની ફીલીંગ પ્લાસ્ટીકી પરત જેવી લાગે છે ત્યારે ઝાકળભીના ગુલાબ જેવી દોસ્તી અને દોસ્ત બેય ક્યાંક ખોવાયાની અનુભૂતિ થાય છે યાર.યાદ છે તને છેલ્લે આપણે છુટા પડ્યા ત્યારે લાઈફટાઈમ કોન્ટેક્ટમાં રહીશું એવી વાત કરેલી? આજે એક SMS  શું, સાલી ગાળ પણ સામેથી માગીને ખાવી પડે છે. કોઈ તબીયતથી ગાળો દઈને ધાર્યું કરાવતું નથી. કોઈ ફોન કરીને ‘તારી મુવી ટીકીટ લઇ લીધી છે ને તારા ક્રિટીકવેડા સાંભળવા તને સાથે નથી લઇ જતા સમજ્યો?’ આવું નથી કહેતું. ધાબે પંજાબી ખાતી વખતે જીભે બટકું ભરાય છે ત્યારે તારી યાદ સાથે આંખ ડબડબ થાય છે. જીભડી ચા પીતી વખતે દાઝી જાય ત્યારે પહેલા ગાળ સંભળાતી, હવે નથી સંભળાતી. તહેવારોમાં મળીશું મળીશું ની વાતો થાય છે,મળાતું નથી.અને એની તો ફરિયાદ પણ નથી. ફરિયાદ છે એકલા પડી ગયાની, જીવનસફરમાં ભુલા પડ્યાની, ને કાયમ સાથે રહેતો એ સાથ છૂટી ગયાની…તને પ્લીઝ કહેવાની જરૂર તો છે જ નહિ..પણ તોય સમજ દોસ્ત, આજે તારી જરૂર છે, ઘણી બધી જગ્યા એ. અભી હમે બહુત કુછ કરના બાકી હૈ..એસે તું ચલા જાયેગા તો કૈસે ચલેગા? નહિ હોગા યે સબ તેરે બીના યાર…આ બધું કઈ બધાની સહાનુભૂતિ ઉઘરાવવા નથી લખ્યું.આ એટલા માટે લખ્યું છે કે બધાને ખબર પડે કે ક્યાંક એઓ પોતાના દોસ્તની વેલ્યુ સમજવામાં પાછળ નથી રહી ગયા ને? આઈ મિસ યુ યારા, આઈ નીડ યુ…. 😦
પાપીની કાગવાણી:

जीवन की आपाधापी में कब वक़्त मिला

कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोच सकूँ

जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा भला।

जिस दिन मेरी चेतना जगी मैंने देखा

मैं खड़ा हुआ हूँ इस दुनिया के मेले में,

हर एक यहाँ पर एक भुलाने में भूला

हर एक लगा है अपनी अपनी दे-ले में

कुछ देर रहा हक्का-बक्का, भौचक्का-सा,

आ गया कहाँ, क्या करूँ यहाँ, जाऊँ किस जा?

फिर एक तरफ से आया ही तो धक्का-सा

मैंने भी बहना शुरू किया उस रेले में,

क्या बाहर की ठेला-पेली ही कुछ कम थी,

जो भीतर भी भावों का ऊहापोह मचा,

जो किया, उसी को करने की मजबूरी थी,

जो कहा, वही मन के अंदर से उबल चला,

जीवन की आपाधापी में कब वक़्त मिला

कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोच सकूँ

जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा भला।

मेला जितना भड़कीला रंग-रंगीला था,

मानस के अन्दर उतनी ही कमज़ोरी थी,

जितना ज़्यादा संचित करने की ख़्वाहिश थी,

उतनी ही छोटी अपने कर की झोरी थी,

जितनी ही बिरमे रहने की थी अभिलाषा,

उतना ही रेले तेज ढकेले जाते थे,

क्रय-विक्रय तो ठण्ढे दिल से हो सकता है,

यह तो भागा-भागी की छीना-छोरी थी;

अब मुझसे पूछा जाता है क्या बतलाऊँ

क्या मान अकिंचन बिखराता पथ पर आया,

वह कौन रतन अनमोल मिला ऐसा मुझको,

जिस पर अपना मन प्राण निछावर कर आया,

यह थी तकदीरी बात मुझे गुण दोष न दो

जिसको समझा था सोना, वह मिट्टी निकली,

जिसको समझा था आँसू, वह मोती निकला।

जीवन की आपाधापी में कब वक़्त मिला

कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोच सकूँ

जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा भला।

मैं कितना ही भूलूँ, भटकूँ या भरमाऊँ,

है एक कहीं मंज़िल जो मुझे बुलाती है,

कितने ही मेरे पाँव पड़े ऊँचे-नीचे,

प्रतिपल वह मेरे पास चली ही आती है,

मुझ पर विधि का आभार बहुत-सी बातों का।

पर मैं कृतज्ञ उसका इस पर सबसे ज़्यादा –

नभ ओले बरसाए, धरती शोले उगले,

अनवरत समय की चक्की चलती जाती है,

मैं जहाँ खड़ा था कल उस थल पर आज नहीं,

कल इसी जगह पर पाना मुझको मुश्किल है,

ले मापदंड जिसको परिवर्तित कर देतीं

केवल छूकर ही देश-काल की सीमाएँ

जग दे मुझपर फैसला उसे जैसा भाए

लेकिन मैं तो बेरोक सफ़र में जीवन के

इस एक और पहलू से होकर निकल चला।

जीवन की आपाधापी में कब वक़्त मिला

कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोच सकूँ

जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा भला।

– હરિવંશરાય ‘બચ્ચન’

%d bloggers like this: